Archief

Mei 2026: Waarom taalverloedering niet bestaat, door Jan Stroop

Wij hebben als sprekers van onze moedertaal een feilloos gevoel voor wat grammaticaal is en wat niet. Toch merken we dat veel sprekers van ’t Nederlands fouten maken tegen bepaalde regels. Ze zeggen ‘hun hebben gelijk’ en ‘hij is groter als z’n broer’. Over deze taalfouten winden veel Nederlandssprekenden zich op. Maar zijn ’t eigenlijk wel taalfouten? Of denken we alleen maar dat ’t fout is omdat iemand ons gezégd heeft dat ’t fout is? Jan Stroop beweert dat iemand die zijn moedertaal spreekt, geen fouten maakt. Dat komt door ’t taalgevoel dat we tijdens onze kleutertijd verworven hebben en waardoor we zinnen kunnen maken en begrijpen. Over dat feilloze taalgevoel en over ’t verschil tussen wat zogenaamd ‘fout’ en wat echt fout is, gaat deze lezing.

Jan Stroop promoveerde in 1977 cum laude op het proefschrift Molenaarstermen en molengeschiedenis. Van 1966 tot 1974 werkte hij bij het Meertens Instituut. In Het Bureau van J.J. Voskuil speelt hij de rol van Flip de Fluiter. Vanaf 1977 was hij verbonden aan de afdeling Nederlandse taalkunde van de Universiteit van Amsterdam. Stroop is bekend geworden door zijn ontdekking van het Poldernederlands, een nieuwe variant van het ABN. Zie: www.janstroop.nl.

April 2026: Surinaamse kunst in Nederland, door Ingrid Braam

In deze lezing vertelt Ingrid Braam over de ontwikkeling van Surinaamse beeldende kunst in Nederland, vanaf de pioniers in de jaren 1950 tot heden. Wat opvalt in veel werk van kunstenaars van Surinaamse oorsprong is de invloed van twee werelden: de niet-westerse en de westerse, Suriname en Nederland. Ingrid gaat dieper in op het werk van enkele hedendaagse kunstenaars die op intrigerende wijze die verschillende culturen combineren.

De afgelopen jaren is er in Nederland veel belangstelling voor Surinaamse beeldende kunst: denk aan De Grote Suriname-tentoonstelling in De Nieuwe Kerk in Amsterdam in 2019-2020, Surinaamse School in het Stedelijk Museum in 2020-2021, Zwarte Pracht in Slot Zeist tot onlangs, en Wi Sranan in Museum Cobra, t/m 6 april 2026. Daarnaast waren er vele solo-exposities van kunstenaars met een Surinaamse achtergrond; kortgeleden van Ivna Esajas in de Fundatie in Zwolle en van Erwin de Vries in Beelden aan Zee. Werk van Surinaamse kunstenaars is ook te bewonderen in het Suriname Museum in Amsterdam, dat in november 2025 de deuren opende. De toenemende interesse in deze kunstenaars past in het huidige tijdsgewricht met een groeiend bewustzijn van de koloniale geschiedenis. Daarbij is er door een veranderende kunstcanon internationaal steeds meer aandacht voor kunstenaars van kleur en vrouwelijke kunstenaars. 

Ingrid Braam studeerde Kunstgeschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam en richt zich als onafhankelijk onderzoeker en auteur op het werk van hedendaagse beeldend kunstenaars met een Surinaamse en Caribische achtergrond. Geïnspireerd door haar Surinaamse afkomst is zij geïnteresseerd in de wijze waarop deze kunstenaars hun cultureel erfgoed verbeelden. Zij focust zich op de kenmerkende gelaagde mix van niet-westerse en westerse elementen vol symboliek, tradities, spiritualiteit en geschiedenis.

Maart 2026: 750 jaar Amsterdamse architectuur – vervolg, door Oene Dijk

Deze lezing sluit aan bij het thema ‘Amsterdam 750 jaar’, en is het vervolg op de eerste lezing van dit seizoen, waarin oudere architectuur ter sprake kwam. Deze nieuwe lezing is zelfstandig te volgen en gaat over moderne Amsterdamse architectonische hoogstandjes en bijzondere gebouwen. Denk aan beeldbepalende hoogbouw op de Zuidas, zoals The Valley, de Jurk, en de Eyetoren in Noord. Na de zogeheten uitleggen van de laat-16de en 17de eeuw en de latere uitbreiding met een belangrijke rol voor de Amsterdamse School, kende de 20ste eeuw meer bijzondere uitbreidingen, zoals de Vinexwijk IJburg met zijn innovatieve waterwoningen en het spectaculaire Sluishuis.

Oene Dijk, kunsthistoricus gespecialiseerd in architectuur, is een bevlogen verteller die het publiek na zijn vorige lezing ademloos achterliet. Hij studeerde Kunst- en Architectuurgeschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen. Hij is als docent Kunst- en Architectuurgeschiedenis verbonden aan de Academie van Bouwkunst Amsterdam en aan de Hogeschool Arnhem en Nijmegen. Hij verzorgt excursies en lezingen voor Architectuurcentrum Amsterdam (Arcam) en de Vrije Academie, en organiseert diverse architectuurexcursies en lezingen in zowel binnen- als buitenland.

Februari 2026: De wonderlijke wereld van Roger Raveel, door Hans van der Gaarden

Roger Raveel (1921-2013) woonde en werkte zijn leven lang in zijn geboortedorp Machelen-aan-de-Leie. Dit Oost-Vlaamse dorpje vormde zijn inspiratiebron. Hij schilderde de gewone dingen van het dagelijks leven (een betonnen tuinmuur, een poes, een moestuin, een tafel met frituurpan) en de mensen die tussen die gewone dingen rondscharrelen. 
Midden in die alledaagsheid duiken plotseling abstracte vormen op. Vierkanten, cirkels en strakke lijnen doorsnijden de alledaagse werkelijkheid. Door de combinatie van figuratie en abstractie zie je de werkelijkheid in een ander perspectief. In de schilderijen en tekeningen van Roger Raveel gaat de werkelijkheid plotseling open. Het vierkant, de cirkel en de strakke lijnen bieden als het ware een doorkijk naar een andere wereld en plaatsen de dagelijkse realiteit in een ander licht. Het universele openbaart zich in de alledaagsheid. 
Lees meer over Roger Raveel in Hans’ blog.

Hans van der Gaarden gaat uit van de exacte waarneming. Wat zie je, wat hoor je in een kunstwerk, in de natuur, in taal? Bijvoorbeeld wetenschappelijke en (kunst)historische feiten. En hoe druk je vervolgens uit wat de waarneming teweegbrengt? Wat roept de waarneming op, waarmee associeer je die, wat beleef je aan de waarneming? In Hans’ lezingen staat de gevoelswaarde voorop.

Januari 2026: Stoïcisme en muziek, door Annette van der Elst

Niet je gevoel onderdrukken is stoïcijns! 
De toestand van de wereld, beledigingen naar je hoofd, boosheid, verdriet en angst die je in de greep houden… wat kunnen we leren van de stoïcijnse filosofie, het denken van onder anderen Seneca, Epictetus en Marcus Aurelius – en van moderne, hedendaagse denkers als Nancy Sherman en de Stoa Gallica?
Anders dan soms gedacht wordt, gaat het niet om het onderdrukken van de emoties waar we ‘last ‘van hebben. Maar waarom wél? In deze lezing neemt filosofe Annette van der Elst ons mee in de stoïcijnse levensbeschouwing en praktische filosofie, die we kunnen zien als ‘geneeskunst voor de ziel’. De stoïcijnse filosofie kwam op in het oude Griekenland, toen Athene na de dood van Alexander de Grote in crisis raakte. Met de Romeinse stoïcijnen, en hun gerichtheid op het ‘reguleren’ van destructieve emoties als angst, woede en verdriet, beleefde de school een hoogtepunt in populariteit. Ook in deze tijd leren de stoïcijnen ons dat niet onderdrukken de weg is, maar opnieuw kaderen, nieuwe perspectieven innemen – zodat je niet overweldigd wordt door problemen, moeilijkheden of mentale pijn.

Muziek 
Waar de stoïcijnse levensbeschouwing tegenwoordig relatief veel aandacht krijgt, is minder bekend hoe de stoïcijnen dachten over muziek, en de therapeutische kracht daarvan. Annette van der Elst gaat in deze lezing uitgebreid in op de invloed van het stoïcisme op muziek: van de Italiaanse madrigalen, muziek uit de Franse Renaissance tot en met Pink Floyd en het Franse Chanson.

December 2025: De mannen van Michelangelo, door Max Put

In 1790 verwierf het kersverse Haarlemse Teylers Museum in Rome een grote collectie Italiaanse tekeningen uit het bezit van de Zweedse koningin Christina, waaronder 22 bladen van een grootmeester van de renaissance: Michelangelo. Ze tonen voornamelijk delen van mannenlichamen, een thema dat het werk van Michelangelo gedurende zijn lange loopbaan als kunstenaar domineerde. Dit was voor het museum aanleiding om, 550 jaar na Michelangelo’s geboorte, een tentoonstelling te organiseren rondom het mannelijk lichaam in diens werk. Deze is te bezoeken van 15 oktober 2025 tot en met 25 januari 2026 en omvat – naast tekeningen uit Teylers eigen bezit – bruiklenen uit onder meer het Louvre en de Britse koninklijke collectie. Bijzonder is ook dat er voor het eerst in Nederland een beeld van Michelangelo te zien is, afkomstig uit het Bargello museum in Florence.

Max laat zijn licht schijnen op de centrale betekenis van het mannenlichaam in het werk van Michelangelo, die tijdens zijn leven al ‘Il Divino’ (‘de Goddelijke’) genoemd werd.

Fotoreproductie van het fresco ‘De schepping van Adam’ door Michelangelo in de Sixtijnse kapel, Rijksstudio Rijksmuseum

November 2025: Constantin Brâncuşi, door Krzysztof Dobrowolski-Onclin

De kwintessens van de werkelijkheid, zo noemde de Roemeense kunstenaar Contantin Brâncuşi (1876-1957) zijn beelden. Brâncuşi wordt gezien als een van de belangrijkste vernieuwers van de beeldhouwkunst. Abstract zijn zijn werken niet: Brâncuşi’s beroemde ei is afgeleid van een kinderhoofdje. Hij was streng op de presentatie. Zo ontwierp hij zijn sokkels zelf en meer dan eens zijn die verlengstukken van het eigenlijke kunstwerk. 

In zijn Parijse atelier leidde hij de bezoekers zelf rond en hij bepaalde dat het atelier na zijn dood in de oorspronkelijke opzet voor het publiek behouden moest blijven. Dat gebeurde in een nieuw gebouwd paviljoen tegenover het Centre Pompidou in Parijs. Dat museum is voor een jarenlange verbouwing gesloten, maar nu zijn tussen 20 september en 18 januari de werken van Brâncuşi in het Amsterdamse museum H’ART te zien. Het is een prachtige mogelijkheid om een volledig beeld van het oeuvre van deze unieke kunstenaar te krijgen. 

In deze lezing zie je niet alleen het werk dat in Museum H’ART te zien is, maar ook beelden uit andere collecties en van verwante kunstenaars.

Krzysztof was in september 2013 de eerste die een lezing hield voor Cultuur Op De Eilanden. Sindsdien heeft hij tal van lezingen en rondleidingen voor ons verzorgd over de meest uiteenlopende onderwerpen. Hij doceert sinds vele jaren bij de Vrije Academie en daarnaast is hij mede-organisator van lezingen en excursies bij Bureau Boeiend
www.bureauboeiend.nl.

Oktober 2025: Artus Quellinus, beeldhouwer van Amsterdam, door Max Put

Na de vrede van Munster in 1648 besloot het stadsbestuur een nieuw stadhuis te bouwen. De gebeeldhouwde decoraties moesten de boodschap uitdragen dat Amsterdam het belangrijkste handelscentrum van de westerse wereld was. Helaas was er op dat moment in de republiek geen beeldhouwer die goed genoeg was, en dus wendde men zich tot Antwerpen, waar Artus Quellinus gold als de beste beeldhouwer. Het aanbod dat Amsterdam hem deed was onweerstaanbaar en 15 jaar lang werkte Quellinus aan zijn meesterwerk, intussen een generatie Amsterdamse beeldhouwers opleidend die zijn werk kon voortzetten.

In zijn lezing vertelt Max wie Quellinus was en hoe hij zo’n goede beeldhouwer kon worden, en gaat hij in op het beeldhouwwerk van het stadhuis, dat niet alleen van hoge kwaliteit is, maar ook de roem zingt van Amsterdam en laat zien hoe de stad het best bestuurd kan worden.

September 2025: 750 jaar Amsterdamse architectuur door Oene Dijk

Deze lezing sloot aan bij het thema ‘Amsterdam 750 jaar’, en werd verzorgd door Oene Dijk, kunsthistoricus gespecialiseerd in architectuur.
Centraal staan beeldbepalende gebouwen uit de rijke Amsterdamse historie. Van het middeleeuwse Houten Huys tot de moderne hoogbouw op de Zuidas, zoals The Valley, de Jurk, en de Eyetoren in Noord. De vier zogeheten uitleggen van de laat-16de en 17de eeuw veranderden Amsterdam van een middeleeuws stadje in een wereldstad met statige grachtenpanden, de woningen van de welgestelden. Eeuwen later werd de stad verder uitgebreid, met een belangrijke rol voor de Amsterdamse School, die sociale woningbouw een nieuwe betekenis gaf. De 20ste eeuw kende meer bijzondere uitbreidingen, zoals de Vinexwijk IJburg met zijn innovatieve waterwoningen en het spectaculaire Sluishuis. Ook bijzondere gebouwen zoals het Paleis op de Dam en de Beurs van Berlage passeren de revue.

Deze lezing krijgt een (chronologisch) vervolg op 8 maart 2026

Mei 2025: ‘Jan Mankes’ door Hans van Gaarden

Jan Mankes (1889–1920) was een Nederlandse schilder die bekend staat om zijn verstilde, intieme werken. Ondanks zijn korte leven (hij overleed op 30-jarige leeftijd aan tuberculose) heeft hij een groot oeuvre nagelaten: ongeveer 200 schilderijen, naast tekeningen en grafisch werk. Mankes schilderde vaak dieren, stillevens, portretten en landschappen, gekenmerkt door een subtiele kleurstelling en een dromerige sfeer.
Zijn stijl wordt wel omschreven als symbolistisch of mystiek-realistisch. Hij werkte veel met zachte tinten en had een sterk oog voor detail en compositie. 

Mei 2025: ‘Jan Mankes’ door Lisette le Blanc

Museum Arnhem en Museum Belvédère presenteren t/m 22 juni een tentoonstellingstweeluik rond het oeuvre van Jan Mankes (1889-1920). De kunstenaar woonde en werkte van 1909 tot 1915 in Friesland en vestigde zich in de laatste jaren van zijn leven in het Gelderse Eerbeek. De twee exposities in Arnhem en Oranjewoud geven een representatief overzicht van een van de meest bijzondere kunstenaars die werkzaam waren aan het begin van de twintigste eeuw. 
Binnen de Nederlandse schilderkunst neemt Mankes een unieke plaats in. Zijn inlevingsvermogen zorgt voor het dromerige en doorleefde werk waarmee hij zo geliefd is geworden. Hij wordt gezien als een belangrijke sleutelfiguur tussen de negentiende en twintigste eeuw, en bijzonder is zijn verwantschap met de Tachtigers, het symbolisme en magisch realisme.

In deze lezing neemt kunsthistoricus Lisette le Blanc u aan de hand van beide tentoonstellingen mee in het werk en leven van Jan Mankes.

Maart 2025: ‘Anselm Kiefer’ door Krzysztof Dobrowolski-Onclin

Februari 2025: ‘De Kimonomeisjes van Breitner’ door Max Put

Januari 2025: ‘De paarden van de San Marco’ door Wendelien van Welie

December 2024: ‘Middeleeuwse tuinen’ door Martijn Pieters

Oktober 2024: ‘Moderne kunst uit Afrika’ door Max Put

September 2024: ‘James Ensor’ door Krzysztof Dobrowolski

April 2024 – De schoonheid voorbij – Peter de Ruiter

Maart 2024 – Kunst en Pasen – Krzysztof Dobrowolski-Onclin

Februari 2024 – De twee poortwachters – Max Put

Januari 2024 – De dans van het duo – Aldwin Kroeze

December 2023 – Vrouw en verf – Wendelien van Welie-Vink

November 2023 – Hilma Af Klint – Krzysztof Dobrowolski-Onclin

Oktober 2023 – Meret Oppenheim – Saskia Goddijn

September 2023 – Interactieve dwaaltocht Rijksmuseum – Esther – rondleiding

Mei 2023 – Nieuw licht op Vermeer – Max Put

April 2023 – Paula Rego – Krzysztof Dobrowolski-Onclin

Maart 2023 – Fotografie – Aldwin Kroeze

Februari 2023 – Monet en zijn melodieën – Josée Claassen

Januari 2023 – Frederik van Eeden – Roel Jonker

December 2022 – Edward Hopper – Saskia Goddijn

November 2022 – Sprookjes, Mythen en Bijbelverhalen – Esther

Oktober 2022 – Body and soul – Wendelien van Welie-Vink

September 2022 – Barbara Hepworth – Krzysztof Dobrowolski-Onclin – rondleiding

September 2022 – Fré Cohen – Max Put

Juni 2022 – Muziek en emotie – Jos Beishuizen

Mei 2022 – Spaarndammerbuurt – Max Put – rondleiding

Mei 2022 – Wie is wie? – Huub

April 2022 – Jong Polen – Krzysztof Dobrowolski-Onclin

Maart 2022 – Art Deco Amsterdam-Zuid – Max Put – rondleiding

Maart 2022 – Dokter Aarsman – Hans Aarsman

Februari 2022 – Hyperrealisme en fotorealisme – Saskia Goddijn

November 2021 – Tuschinski – Max Put

Oktober 2021 – Leven van Stem en Pen – Ivo de Wijs

September 2021 – Zuid As – Max Put – rondleiding

September 2021 – Wat is kunst? – Krzysztof Dobrowolski-Onclin

Oktober 2020 – Olga Tocarczuk – Krzysztof Dobrowolski-Onclin

September 2020 – Eduard Manet – Max Put

Maart 2020 – De schilder en zijn modellen – Huub Kaak

Januari 2020 – Kunst en illusie – Jos Beishuizen

December 2019 – Een Christuscorpus met okselhaar – Wendelien van Welie-Vink

November 2019 – Rembrandt – Velázquez – Esther – rondleiding

November 2019 – Het eeuwige brilletje van Tsjechov – Michel Krielaars

Oktober 2019 – Noord-Zuidlijn – Max Put – rondleiding

Oktober 2019 – Rembrandt en Velázquez – Krzysztof Dobrowolski-Onclin

September 2019 – Louise Bourgeois – Esther – rondleiding

September 2019 – Marcel Proust – Krzysztof Dobrowolski-Onclin

Mei 2019 – Hockney en Van Gogh – Krzysztof Dobrowolski-Onclin

Mei 2019 – Alle Rembrandts – Rijksmuseum – Esther – rondleiding

April 2019 – Jan Luijken en Romeyn de Hooghe – Henk van Nierop

Maart 2019 – De Passie(s) van Bach – Benjamin Rous

Februari 2019 – Ramses Shaffy – Liesje Schreuders

Januari 2019 – Art Beat Saxophone Quartet

December 2018 – Frans Hals en de modernen – Dobrowolski-Onclin – rondleiding

December 2018 – De toeschouwer in de kunst – Frans Henk Hoekstra

November 2018 – Marco Broekman – Ontvangst kantoor – rondleiding

November 2018 – Leonardo da Vinci – Krzysztof Dobrowolski-Onclin

November 2018 – Koninklijke Wachtkamer + CS – Max Put – rondleiding

Oktober 2018 – Gaudí en de Amsterdamse School – Max Put

September 2018 – De keuze van Esther, Rijksmuseum – Esther – rondleiding

September 2018 – Het Amsterdam van Kees de Jongen – Liesje Schreuders

Mei 2018 – High Society, Rijksmuseum – Dobrowolski-Onclin – rondleiding

April 2018 – Remco Campert en Gerrit Komrij – Liesje Schreuders

Maart 2018 – Het huishouden van Jan Steen – Krzysztof Dobrowolski-Onclin

Februari 2018 – Jeff Koons – Max Put

Januari 2018 – Vaste collectie Stedelijk Museum – Esther – rondleiding

Januari 2018 – Symboliek op euromunten – Krzysztof Dobrowolski-Onclin

December 2017 – Rijksmuseum, het gebouw – Esther – rondleiding

November 2017 – De Stijl – Max Put

November 2017 – Paleis op de Dam – Max Put – rondleiding

Oktober 2017 – A’dam in woord en beeld (3) – Schreuders, Dobrowolski-Onclin

September 2017 – Rijksmuseum 17e eeuw – Esther – rondleiding

Mei 2017 – Oude Kerk – Max Put – rondleiding

April 2017 – New York – Krzysztof Dobrowolski-Onclin

Maart 2017 – Damien Hirst, Tracey Emin – Max Put

Februari 2017 – Jean Tinguely – Esther – rondleiding

Januari 2017 – A’dam in woord en beeld (2) – Schreuders, Dobrowolski-Onclin

December 2016 – Auguste Rodin – Max Put

December 2016 – Middeleeuwen Rijksmuseum – Esther – rondleiding

Oktober 2016 – Laurens Alma Tadema – Krzysztof Dobrowolski-Onclin

September 2016 – 19e en 20ste eeuw – Esther – rondleiding

September 2016 – Pieter Saenredam – Krzysztof Dobrowolski-Onclin

Juni 2016 – Opwinding – Krzysztof Dobrowolski-Onclin – rondleiding

Mei 2016 – Architectuur Oostelijk Havengebied – Max Put – rondleiding

April 2016 – Breitner: Meisje in Kimono – Esther – rondleiding

April 2016 – Jeroen Bosch – Krzysztof Dobrowolski-Onclin

Maart 2016 – Amsterdam in woord en beeld (1) – Schreuders, Dobrowolski

Februari 2016 – Isa Genzken – Esther – rondleiding

Januari 2016 – Berlage – Max Put

Januari 2016 – Azië > Amsterdam – Max Put – rondleiding

December 2015 – De grote drie en de oorlog – Liesje Schreuders

November 2015 – 18e eeuw Rijksmuseum – Krzysztof Dobrowolski – rondleiding

November 2015 – Hoe fotografie kunst werd – Krzysztof Dobrowolski-Onclin

Oktober 2015 – Zero – Esther – rondleiding

Oktober 2015 – Marlene Dumas – Esther – rondleiding

September 2015 – Ai Weiwei – Max Put

April 2015 – Matisse – Esther – rondleiding

Maart 2015 – Breughels spreekwoorden – Krzysztof Dobrowolski-Onclin

Februari 2015 – Couperus – Liesje Schreuders

Januari 2015 – Rothko – Krzysztof Dobrowolski-Onclin – rondleiding

December 2014 – Graffiti en street art – Krzysztof Dobrowolski-Onclin

Oktober 2014 – Japonisme – Max Put

September 2014 – Fatale vrouwen – Liesje Schreuders

Mei 2014 – Art Nouveau in Amsterdam – Max Put – rondleiding

Mei 2014 – Art Nouveau – Max Put

Mei 2014 – Barnett Newman – Esther – rondleiding

Februari 2014 – Iconografie van moderne kunst – Krzysztof Dobrowolski-Onclin

Februari 2014 – Cézanne – Max Put

December 2013 – Chinoiserie – Max Put

Oktober 2013 – Malevich – Krzysztof Dobrowolski-Onclin

September 2013 – De Gouden Eeuw – Krzysztof Dobrowolski-Onclin